ترکیب جوش شیرین و اکسید منیزیم به عنوان بافر در تغذیه دام

نقش کلیدی بافر ها

گاوهای شیری طی سال‌های اخیر راندمان تولیدبیشتری را ثبت کرده‌اند، بنابراین برای تامین نیازهای تغذیه‌ای این گاوها، چگالی انرژی جیره غذایی نیز افزایش یافته است. به منظور تأمین افزایش تولید شیر نژاد های مختلف، روش‌های تغذیه از استفاده از خوراک‌های فیبردار به رژیم‌های پرکنسانتره تغییر یافته است. این تغییر جیره، باعث بروز اختلالات گوارشی و مشکلات تولیدی و تولیدمثلی بسیاری شده است

تغذیه با رژیم‌های پرکنسانتره باعث ایجاد اسیدوز تحت حاد شکمبه (SARA) می‌شود که منجر به کاهش pH شکمبه تغییر میکروفلورای شکمبه، تغییر در نشخوار و کاهش درصد چربی شیر می‌گردد. وقتی که کاهش چربی شیر مشکل‌ساز شده و از حد اساندارد 3.5 پایین تر باشد معمولاً توصیه می‌شود که در جیره‌های گاو های شیری از بافرها استفاده شود .

 pH بهینه، برای عملکرد مناسب شکمبه بین ۵/۵ تا 6/8 قرار دارد. اگر pH شکمبه در این محدوده قرار نگیرد، مصرف خوراک کاهش می یابد و پس از بروز اسیدوز، چربی شیر و قوام مدفوع کاهش پیدا کرده و در نتیجه سلامتی گاوها به خطر می‌افتد. تحقیقات نشان داده اند گاوی که با جیره حاوی 30 درصد علوفه تغذیه می شود، به طور طبیعی حدود 200 گرم بی کربنات سدیم کمتر تولید می کند نسبت به گاوی که با همان میزان مصرف ماده خشک، اما با 70 درصد علوفه در جیره، تغذیه شده است. علاوه بر این جیره های کم علوفه، ماهیتا اسیدی‌تر نیز هستند.

افزودن بافر دامی (مکمل بافری) به جیره دام‌ها یکی از بهترین راهکارهای تغذیه‌ای برای تعدیل pH شکمبه و فعالیت میکروبی آن است.

بی کربنات سدیم(جوش شیرین)

در بیشتر نقاط جهان، افزودن بی‌کربنات سدیم به جیره های گاوهای پر تولید به عنوان یک بافر شکمبه‌ای رایج  مورد استفاده قرار میگرد. مصرف بی‌کربنات سدیم در جیره دام باعث افزایش تولید شیر، درصد چربی شیر  و تثبیت pH شکمبه می‌شود.

اکسید منیزیم (MgO)

طبق گزارش‌های مختلف ، کارایی منابع MgO در افزایش pH شکمبه و بهبود تولید شیر و چربی شیر متفاوت است. با این حال، مطالعات مختلف نشان دادند که محصولات مبتنی بر منیزیم در خنثی‌سازی pH شکمبه و حفظ چربی شیر مؤثرتر از بی‌کربنات سدیم هستند، به‌ویژه وقتی که گاوها 3 کیلوگرم در روز جو اضافی دریافت می‌کنند.

مطالعات متعددی برای افزودن  اکسید منیزیم به تنهایی، بی‌کربنات سدیم یا هر دو در جیره دام ها انجام شده است تا عملکرد شکمبه برای تولید شیر بالاتر تغییر داده شود .

اثر مفیدی با افزودن 1.5٪ NaHCO3 (جوش شیرین) به تنهایی یا به صورت ترکیب همراه با 0.8٪ MgO به جیره کل که این جیره حاوی (40٪ سیلو ذرت و 60٪ کنسانتره) در اوایل دوره شیردهی بوده مشاهده شده است که نشان دهنده علملکرد افزاینده این دوترکیب با یکدیگر در بهبود راندمان دام بوده است

TMR

افزایش عملکرد گاوهای شیری، هدف اصلی تغذیه با TMR (رژیم کامل مخلوط) است. با صنعتی شدن دامپروری و افزایش  استفاده از TMR در گاوها باعث افزایش تولید شیر در سطح جهان شده است . تغذیه با TMR باعث کاهش انتخاب و جداسازی خوراک، تأمین تغذیه کافی و افزایش بهره‌وری استفاده از خوراک می‌شود . TMR می‌تواند به‌طور مؤثر با استفاده از  علوفه های منتخب در جیره که دارای سایز مناسب خرد شده اند ،کنسانتره،پرمیکس، سایر افزودنی ها یک ترکیب مناسب تغذیه ای باشد.

علاوه بر این، تغذیه با TMR هزینه‌های نیروی کار را کاهش داده و می‌تواند بر اساس نیازهای حیوان فرموله شود،  همچنین باعث افزایش مصرف خوراک، هضم و فعالیت میکروبی شکمبه شده و در نتیجه باعث افزایش تولید گاو می‌شود . پروفایل بهتر اسیدهای چرب شیر می‌تواند از طریق جیره مناسب حاصل شود و مکمل TMR می‌تواند به تولید شیر با عملکرد بالا و محتوای پروتئین و چربی بهبود یافته کمک کند.

اسکور بندی مدفوع 

(که به آن امتیازدهی مدفوع یا فضولات نیز گفته می‌شود) روشی ساده برای ارزیابی وضعیت دستگاه گوارش گاو است و می‌تواند از نشانه‌های اسیدوز تا پروتئین اضافی یا ناکافی در رژیم، مایکوتوکسین‌ها یا بیماری را نشان دهد. این ابزار در ارزیابی میزان هضم خوراک گاو، مصرف مناسب آب و تعادل مواد مغذی جیره، شامل پروتئین، فیبر و کربوهیدرات‌ها، کمک می‌کند.

امتیاز ایده‌آل مدفوع در طول دوره شیردهی به دلیل تغییرات عملکرد شکمبه و تغییرات غذایی متغیر است . گاوها باید در چند روز اول شیردهی امتیاز 2.0–2.5، از روز 7 تا 180 شیردهی امتیاز 2.5–3.0 و در روزهای آخر شیردهی 3.0–3.5 داشته باشند.

میانگین امتیاز کود گاوهای خشک در اوایل دوره 3.0–4.0 و در دوره خشک بعدی 2.5–3.5–4.0 است. تغییرات منفی در امتیاز کود ممکن است نشان‌دهنده عدم تعادل تغذیه‌ای در جیره، مخلوط‌کردن نامناسب، جداسازی نامناسب خوراک در محل تغذیه یا رقابت بیش از حد هنگام تغذیه باشد.

اسکور بندی مدفوع به شرح زیر است:

صنعت گاوداری اکنون به‌طور معمول NaHCO3(جوش شیرین) را در رژیم‌های غذایی می‌گنجاند، چه به تنهایی و چه همراه با MgO. ترکیبات پیچیده‌ای از بافرها، قلیایی‌ کننده ها و سایر مواد که می‌توانند ترکیب یا تولید شیر را تحت تأثیر قرار دهند، نیز به صورت تجاری موجود است. مانند ترکیب تولید شده در شرکت مگافراور با نام تجاری مگابافر که یک ترکیب موثر  از میکس اکسید منیزیم و جوش شیرین و سایر قلیایی کننده ها می باشد.

برای بررسی اثر این ترکیبات در هنگام تغذیه گاو با جیره TMR مطالعه ای در سال 2025 صورت گرفت که اثرسدیم بی‌کربنات (NaHCO₃) و منیزیم اکسید (MgO) را به صورت جدا و هنگام میکس با یکدیگر به عنوان بافر بررسی کرده است که در ادامه به آن میپردازیم

هدف این پژوهش بررسی اینکه افزودن بافر (NaHCO₃ + MgO) به جیره‌ی TMR چه تأثیری بر:

• تولید شیر (Milk yield)

• درصد چربی شیر و مواد جامد بدون چربی (SNF)

• وضعیت گوارش از طریق نمره مدفوع (Manure score)
  دارد.

گروه های آزمایشی شامل:

T1: تغذیه سنتی (بدون TMR و بافر).

T2: فقط TMR.

 TMR :T3 + بافر (NaHCO₃ و MgO به نسبت 3:1، معادل 1 کیلوگرم بافر به ازای هر 100 کیلو کنسانتره).

پارامترهای مورد بررسی: تولید شیر روزانه، درصد چربی، SNF، و نمره کود (بر اساس قوام و میزان هضم ذرات).

اما نتایج این مطالعه به شرح زیر می باشد:

1. تولید شیر:

   • در گروه‌های T2 و T3 افزایش معنی‌دار نسبت به روز صفر داشته

1. چربی و SNF شیر:

   • در روز 60، هر دو گروه T2 و T3 نسبت به T1 افزایش معنی‌دار داشتند.

2. نمره کود:

   •  قوام (Consistency):

     • T1: نمره 2 (مدفوع رقیق و پخش‌شونده).

     • T2 و T3: نمره 3 (قوام بهینه، با حلقه‌های متحدالمرکز).

   • روش هضم (Digestion):

     • T1: نمره 2 (وجود ذرات هضم‌نشده).

     • T2 و T3: نمره 1 (یکنواخت، بدون ذرات هضم‌نشد

• TMR به‌تنهایی سبب بهبود معنی‌دار عملکرد گاوهای شیری میگردد (تولید بیشتر شیر، چربی بالاتر، SNF بهتر، و کود با کیفیت‌تر که نشان‌دهنده هضم بهتر است).
• افزودن بافر (NaHCO₃ + MgO) در این شرایط خاص (گاوهای اوایل شیردهی با میانگین تولید ~15 کیلو در روز) تأثیر اضافه‌ای بر تولید و ترکیب شیر نداشته.
• با این حال، بهبود نمره مدفوع در گروه‌های T2 و T3 نسبت به T1 نشان می‌دهد که TMR (با یا بدون بافر) هضم و سلامت گوارشی را بهبود می‌بخشد.