مایکوتوکسین­

تمام مایکوتوکسین­ ها به طور بالقوه برای انسان خطرناک هستند. AFB₁ و AFB₂ به عنوان کارسینوژن، تراتوژن و ایمنوساپرسیو توصیف شده و با سیروز و آسیب شدید کبدی مرتبط­ هستند.

آفلاتوکسین­ های M₁ ، M_2، G₁ و G₂ 

آفلاتوکسین ­های G₁ و G₂ دارای اثرات مشابهی هستند و از نظر سمیت آفلاتوکسین G₁ نزدیک به AFB₁ و در مرتبه ­ای پائین­تر از آن قرار می‌گیرد. محصولات لبنی تهیه شده از حیوانات تغذیه شده با مواد غذایی آلوده به آفلاتوکسین ممکن است حاوی آفلاتوکسین­های M₁ و M₂ باشند.

همچنین حضور سیکلوپیازونیک اسید نیز در محصولات کشاورزی تأیید شده است که با ناهنجاری­ های عصبی و گوارشی در حیوانات آزمایشگاهی مرتبط است. علیرغم تلاش­های انجام گرفته در خلال سال­های متمادی توسط کمیته­ های قانونی کشوری و بین­ المللی بر روی مایکوتوکسین ­ها، موفقیت ­های ناچیزی در کنترل این دسته از سموم حاصل گردیده است.

کمیته مشترک محققین (JESFA)FOA/WHO که بر روی مواد غذایی و افزودنی و آلودگی­ های غذایی کار می­ کند، مسئولیت جهانی ارزیابی حد مجاز موادسمی طبیعی نظیر آفلاتوکسین ­ها را در مواد غذایی بر عهده دارد و پیشنهادهای علمی این کمیته اساس و بنیان استانداردهای قانونی مواد غذایی را در این راستا تشکیل می­ دهد.

JECFA

JECFA سمیت آفلاتوکسین ­ها را بررسی کرده و به این نتیجه رسیده است که به دلیل ناکافی بودن اطلاعات نمی­توان یک حد مجاز جهانی را برای حضور این سم در مواد غذایی تعیین کرد. این کمیته توصیه کرده است که حد مجاز آفلاتوکسین­ها باید به حداقل مقدار معقول برسد.

این حداقل غلظتی از یک ماده سمی در مواد غذایی است که رسیدن به پایین­تر از این حد باعث ازبین رفتن و یا کاهش کیفیت ماده غذایی شود. به طور مثال اگر با رشته کردن مواد غذایی بتوان مقدار آفلاتوکسین را به ppb2 رسانید و در دستیابی به پائین­تر از این حد باعث از بین رفتن کیفیت ماده غذایی شود در این صورت حد معقول همان ppb2 تعیین می­ شود.

ارزیابی  آفلاتوکسین

در سال 1997 کمیته JECFA ارزیابی مجددی بر روی آفلاتوکسین ­ها انجام داد و با استفاده از روش ارزیابی احتمال زیان به این نتیجه رسید که حداکثر 10 تا 20 میکروگرم در کیلوگرم AFB₁ در مواد غذایی، نمی ­تواند خطری برای سلامتی انسان ایجاد کند.

در این گزارش آمده است که 77 کشور دارای استانداردهای کنترلی برای مایکوتوکسین­ ها هستند، 13 کشور نیز فاقد چنین استانداردهای کنترلی بوده و از 50 کشور نیز اطلاعات قابل استنادی در این زمینه وجود ندارد. نام کشور ایران جزو 13 کشور فاقد مقررات مستقل مربوط به کنترل مایکوتوکسین ­ها در مواد غذایی است.

مقررات مربوط به استانداردهای کنترلی آفلاتوکسین در محصولات زراعی و فراورده­ های حیوانی (ارائه شده توسط FAO و اتحادیه اروپا) در جدول 1 آورده شده است. از نظر قانونی آفلاتوکسین­ ها به عنوان آلودگی ­های غیر قابل اجتناب در نظر گرفته می­ شوند. به دلیل اینکه با بهترین عملیات کشاورزی جدید نیز نمی‌توان از حضور آنها در مواد غذایی جلوگیری نمود.

بنابراین در معرض قرار گرفتن جمعیت­ ها با مقادیر کم آفلاتوکسین ­ها غیر قابل اجتناب می­ باشد. وضع مقررات مربوط به حد مجاز آلودگی به آفلاتوکسین­ ها در مواد غذایی یک نیاز آشکار و غیرقابل اجتناب است و کشورهای مختل به ویژه کشورهای صنعتی در این زمینه از مدت­ها قبل مقررات ویژه ­ای وضع کرده ­اند.

در مجموع حد مجاز AFB₁ در مواد غذایی بین 30-0 میکروگرم بر کیلوگرم و برای کل آفلاتوکسین­ها بین 50-0 میکروگرم بر کیلوگرم می ­باشد.

آفلاتوکسیکوزیس در ماکیان

نشانه های بالینی شامل:

جراحات ظاهری و هیستوپاتولوژی، آسیب شناسی بالینی به همراه تأثیر بر عملکرد جوجه های گوشتی در آفلاتوکسیکوزیس تجربی و طبیعی در سراسر دنیا گزارش شده است.

در اولین آزمایش ها در زمینه آفلاتوکسیکوزیس تجربی در ماکیان، کنجاله بادام زمینی سمی به عنوان منبع آفلاتوکسین استفاده شد. بی اشتهایی و کاهش وزن، اولین نشانه های درمانگاهی بودند که در بیماری ایکس بوقلمون ها گزارش شدند و سپس با افسردگی، عدم تعادل و زمین گیر شدن همراه گردیدند.

پرندگان مبتلا در عرض یک یا دو هفته تلف شدند و در زمان مرگ اغلب حالت اُپیستوتونوس داشتند که بوسیله خمیدگی گردن، کشیدگی سر و پاها به سمت عقب قابل تشخیص بود (همیلتُن و همکاران، 1972).