بیماری نیوکاسل (ND) چیست؟

نیوکاسل در مرغ یک بیماری بسیار مسری و اغلب شدید است که در سراسر جهان یافت می شود که پرندگان از جمله طیور اهلی را تحت تاثیر قرار می دهد. این بیماری توسط سویه های بدخیم پارامیکسوویروس پرندگان نوع یک ایجاد می شود.

فصل بیماری نیوکاسل، اغلب در تابستان و زمستان است. هرچند شیوع و ماندگاری بیماری ویروسی نیوکاسل در زمستان و هوای سرد بیشتر است.

انواع بیماری نیوکاسل

بیماری نیوکاسل در مرغ به سه شکل ظاهر می شود:

1. لنتوژنیک یا خفیف
2. مزوژنیک یا متوسط
3. ولوژنیک یا بسیار بدخیم که بیماری نیوکاسل نیز نامیده می شود. 

نحوه شیوع بیماری نیوکاسل

بیماری نیوکاسل در طیور از طریق مدفوع پرندگان آلوده و ترشحات بینی، دهان و چشم ها منتقل می شود. نحوه شیوع نیوکاسل عمدتا از طریق تماس مستقیم بین پرندگان سالم و ترشحات بدن پرندگان آلوده است. 

• راه های انتقال ویروس نیوکاسل شامل تماس بین طیور و همچنین از طریق حرکت وسایل نقلیه آلوده، تجهیزات، کود دامی، خوراک و آب است.
• ویروس بیماری نیوکاسل می تواند از طریق تماس با کبوترهای وحشی عفونی و سایر پرندگان وحشی یا به طور غیرمستقیم از طریق آلودگی خوراک یا اشیاء به طیور خانگی منتقل شود. (علائم بیماری نیوکاسل در کبوتر مانند مرغ و خروس است)
• این ویروس می تواند چندین هفته در یک محیط گرم و مرطوب روی پر پرندگان، کود و سایر مواد زنده بماند.
• این بیماری از طریق تماس مستقیم با مایعات بدن پرندگان آلوده، به ویژه مدفوع و تماس آئروسل آنها منتقل می شود.

علائم بالینی بیماری نیوکاسل

نشانه های بیماری نیوکاسل پرندگان مبتلا می تواند متفاوت باشد. این بیماری می تواند به شکل بسیار حاد با شروع ناگهانی و مرگ و میر بالا یا به صورت یک بیماری خفیف همراه با دیسترس تنفسی یا کاهش تولید تخم به عنوان تنها علائم بالینی قابل تشخیص وجود داشته باشد. یک نوع تحت بالینی (بدون علامت) نیوکاسل مرغ و بسیاری از اشکال میانی این بیماری نیز ممکن است رخ دهد.

علائم بیماری نیوکاسل در مرغ عبارتند از:

• عطسه کردن
• ترشحات بینی
• سرفه کردن
• اسهال مایل به سبز و آبکی
• افسردگی
• لرزش عضلانی
• بال های آویزان
• فلج کامل
• تورم بافت های اطراف چشم و گردن
• مرگ ناگهانی
• افزایش تلفات در گله
• در پرندگان تخمگذار ممکن است کاهش جزئی تا کامل در تولید تخم وجود داشته باشد. و تولید تخم مرغ با پوسته نازک

نحوه جلوگیری از بروز بیماری نیوکاسل

• انزوا یا قرنطینه شدید شیوع بیماری تخریب انسانی همه پرندگان آلوده و در معرض تمیز کردن و ضدعفونی کامل محل
• دفع مناسب لاشه و ایجاد مناطق مدیریت پسماند
• کنترل آفات در گله
• کاهش جمعیت و به دنبال آن ۲۱ روز بدون طیور قبل از ذخیره سازی مجدد
• اجتناب از تماس با پرندگان با وضعیت سلامت نامشخص
• کنترل دسترسی به مرغداری ها
• دور نگاه داشتن جوندگان و پرندگان وحشی

واکسیناسیون بیماری نیوکاسل

انواع مختلف واکسن برای پیشگیری و درمان بیماری نیوکاسل موجود است:

• واکسن‌های تضعیف شده زنده: لنتوژنیک یا مزوژنیک. آنها را می توان با واکسیناسیون انبوه (آب آشامیدنی، اسپری) یا به صورت جداگانه (قطره چشم) استفاده کرد.
• واکسن‌های غیرفعال: معمولا بعد از واکسن‌های زنده برای تقویت و حفاظت طولانی‌تر و همچنین در ترکیب با واکسن‌های زنده از سنین پایین در مناطق آندمیک استفاده می‌شود.
• واکسن های نو ترکیب مبتنی بر HVT: می توان آنها را در روز هچ تجویز کرد، اما حدود ۴ هفته طول می کشد تا ایمنی قابل توجهی ایجاد شود. در مناطق با چالش ویروس نیوکاسل بالا، واکسن های زنده اضافی برای محافظت مناسب مورد نیاز است.

هنگامی که خطر عفونت نیوکاسل در مرغ قابل توجه است، واکسن های زنده را می توان در فواصل منظم در تولید برای حفظ ایمنی تجویز کرد.

درمان نیوکاسل مرغ

هیچ درمان خاصی برای بیماری نیوکاسل در مرغ وجود ندارد.

• برای جلوگیری از عفونت های باکتریایی ثانویه می توان آنتی بیوتیک ها را برای سه تا پنج روز تجویز کرد (آنتی بیوتیک ها روی ویروس ها تأثیر نمی گذارند).
• افزایش دمای پرورش جوجه ها به میزان ۵ درجه فارنهایت ممکن است به کاهش تلفات کمک کند.

پژوهش های اخیر

الزانتی و همکاران (1989) گزارش کردند جوجه‌های گوشتی تغذیه شده با جیره‌های حاوی250 و ppb 500 آفلاتوکسین کاهش معنی‌داری را در مقدار تیتر^[1]HI علیه بیماری نیوکاسل نشان دادند.

سانتین و همکاران، در سال 2002 گزارش کردند استفاده از جیره‌ی حاوی ppb1000 آفلاتوکسین در جوجه‌های گوشتی موجب بروز اثرات منفی برروی کبد، کلیه و بورس فابریسیوس و کاهش تیتر آنتی‌بادی علیه بیماری نیوکاسل می‌گردد. چنچیف و همکاران در سال 1978 کاهش پاسخ ایمنی در برابر واکسن بیماری نیوکاسل را در جوجه‌های مبتلا به آفلاتوکسیکوزیس گزارش کردند.

در تحقیقی که توسط مقدم و همکاران (1386) انجام پذیرفت استفاده از جیره‌ی حاوی ذرت کپک‌زده سبب کاهش معنی‌داری در میزان تیتر آنتی‌بادی علیه بیماری نیوکاسل گردید.

طی تحقیقی که روی مرغ مادر انجام شد، از جیره‌ی حاوی ppm 0/5 آفلاتوکسین استفاده شده بود بعد از انجام واکسیناسیون علیه بیماری نیوکاسل، کاهش معنی‌داری در میزان تیتر آنتی‌بادی علیه این بیماری در مقایسه با گروه شاهد مشاهده گردید (دوگودا، 1998).

محققان با انجام تحقیقی مبنی بر تاثیر آفلاتوکسین برروی تیتر آنتی‌بادی علیه بیماری گامبورو و نیوکاسل ملاحظه نمودند که استفاده از جیره‌های حاوی 100، 200 وppb 400 سبب کاهش میزان تیتر آنتی‌بادی علیه بیماری نیوکاسل به‌میزان 50 درصد در مقایسه با گروه شاهد می‌گردد. (دوگودا و همکاران، 1996).

استفاده از جیره‌ی حاوی ppb 100 آفلاتوکسین سبب کاهش معنی‌داری در میزان تیتر آنتی‌بادی علیه بیماری نیوکاسل شد (لیاگز، 1989). ولی استفاده از جیره‌ی حاوی ppb 50 تاثیری بر میزان تیتر آنتی‌بادی علیه بیماری نیوکاسل نداشته است (اوگوز و همکاران، 2003).

ماکسول و همکاران (2005) گزارش کردند استفاده از جیره‌ی حاوی ppb 250 آفلاتوکسین سبب کاهش معنی‌داری در میزان تیتر آنتی‌بادی علیه بیماری نیوکاسل بعد از واکسیناسیون علیه این بیماری در مقایسه با گروه شاهد می‌گردد و به‌عبارتی واکسیناسیون طیور علیه بیماری نیوکاسل تاثیری بر افزایش تیتر آنتی‌بادی علیه بیماری نیوکاسل نداشته است.

ابراهیم و همکاران (2000) گزارش کردند استفاده از جیره‌ی حاوی ppm 2/5 آفلاتوکسین در جیره‌ی جوجه‌های گوشتی سبب کاهش معنی‌داری در مقدار تیتر آنتی‌بادی علیه بیماری نیوکاسل گردید.

آفلاتوکسین سبب کاهش پاسخ به واکسن ازجمله واکسن نیوکاسل در جوجه‌های گوشتی می‌گردد (پییر و همکاران، 1979). آفلاتوکسین سبب کاهش فعالیت عوامل مکمل (استوارت و همکاران، 1985) و کاهش ایمنیت با واسطه‌ی سلولی شده (گوش و همکاران، 1991؛ گیامبرون و همکاران، a1978) و نهایتاً سبب پاسخ ضعیف جوجه‌های گوشتی به واکسیناسیون می‌گردد (گوش و همکاران، 1990؛ 1991).

آفلاتوکسین به‌وسیله‌ی ممانعت از سنتز پروتئین (تونگ و همکاران، 1975)، RNA، DNA و آسیب‌رسانی به DNA، پروکسیداسیون لیپیدها و اختلال در ساختمان و عمل غشا، مرگ سلولی و اختلال در بیان ژن، نکروز وسیع در کبد، و با تحلیل تیموس و بورس فابریسیوس در سنتز آنتی‌بادی‌ها اختلال ایجاد می‌کند (باندی و پستکا 2000؛ سورایی و همكاران، 2005).

همچنین با تحت تاثیر قرار دادن ماکروفاژها، باعث می‌شود که عمل معرفی ارگانیسم‌های بیماری‌زا به‌وسیله‌ی ماکروفاژها به لنفوسیت‌های B که تولیدکننده‌ی آنتی‌بادی هستند، دچار اختلال شده و از این طریق نیز تولید آنتی‌بادی کاهش یابد.

اثر بنتونیت سدیم در بیماری نیوکاسل

استفاده از بنتونیت سدیم سبب افزایش تیتر آنتی‌بادی علیه بیماری نیوکاسل در جوجه‌های تغذیه شده از جیره‌ی ذرت کپک‌زده گردید (ابراهیم و همکاران، 2000).

این محققین بنتونیت سدیم را در غلظت‌‌های 0/2، 0/4 و 0/6 درصد در جیره‌ی جوجه‌هایی که جیره‌ی حاوی ppm 2/5 آفلاتوکسین دریافت کرده بودند جهت بررسی پاسخ ایمنی واکسن نیوکاسل مورد استفاده قرار دادند که نتایج حاصل بیان‌گر بهبود تیتر آنتی‌بادی علیه بیماری نیوکاسل در جوجه‌های تغذیه شده از جیره‌ی حاوی 0/4 درصد بنتونیت سدیم بوده است.

مقدم و همکاران، (1386) گزارش کردند استفاده از بنتونیت سدیم به میزان 1/5 درصد، در جیره‌ی حاوی ppb 250 آفلاتوکسین، از کاهش تیتر آنتی‌بادی برعلیه بیماری نیوکاسل جلوگیری می‌نماید.

استفاده از بنتونیت سدیم در مقادیر 0/3 تا 0/5 درصد (دالی و وایت، 1995)، یا 0/4 تا 0/6 درصد (ابراهیم و همکاران، 1998) در جیره‌ی جوجه‌های گوشتی می‌تواند از اثرات آفلاتوکسیکوزیس جلوگیری نماید.

کاهش اثر آفلاتوکسین برروی تیتر آنتی‌بادی برعلیه بیماری نیوکاسل می‌تواند ناشی از جذب آفلاتوکسین توسط بنتونیت در دستگاه گوارش باشد تا این سم از دستگاه گوارش جذب نشده و اثرات مخرب بر سیستم ایمنی نگذارد.

نتیجه گیری

بیماری نیوکاسل در مرغ یکی از مهم ترین عفونت های ویروسی است که در صنعت مرغ رخ می دهد. باید اقدامات پیشگیرانه برای جلوگیری از شیوع، از جمله پیشگیری بهداشتی مناسب و واکسیناسیون انجام شود. یکی از روش های جلوگیری از انتقال و گسترش بیماری نیوکاسل، استفاده از مواد ضدعفونی کننده در محیط فارم است.

قبل از عملیات ضدعفونی، فرآیند شستشوی محیط مرغداری با استفاده از شوینده های قلیایی و اسیدی تولیدی آرال شیمی توصیه می شود.

[1] Hemagglutination Inhibition