پلت
پلت كردن عملي است كه طي آن دانه آسياب شده، توسط غلتك هايي با فشار از يكسري روزنه، با بخار يا بدون بخار گذشته و به شكل حبه هاي فشرده مي شود.
همچنين با روش پلت مي توان علوفه، مكمل هاي پروتئيني و مواد معدني جيره را در پلت وارد نمود. همه حيوانات اهلي معمولاً طبيعت فيزيكي پلت را بويژه وقتي با شكل آردي مقايسه مي شود، مي پسندند. (چرچ، 1988).
امروزه پس ازگذشت سالیان سال از ورود تکنولوژی خوراک آماده (پلت)،شاید هنوز درنقاط مختلف کشور شاهد تولید غذا بصورت دستی باشید، اما با وجود همین عدم آگاهی و عدم اطلاع رسانی صحیح و آموزش علمی و ناکافی، دیگر کسی به ارزش پلت و جایگاه آن در صنعت دام وطیور به دیده تردید نمی نگرد .
نیاز به خوراک ارزان، با کیفیت و در عین حال فرموله شده مرغداران و دامداران را بر آن می دارد که با وجود تمام ظن وگمان های بی مورد اقدام به مصرف کنسانتره پلت نمایند و چه بسا بتدریج با خوراکی روبرو می شوندکه علاوه بر تامین احتیاجات دام از بسیاری هزینه های بی مورد نیز جلوگیری می کند.
مطالعات در مورد پلت
- علت برخي نتايج مثبت اخذ شده از پلت كردن شايد افزايش ژلاتينه شدن گرانولهاي نشاسته باشد (چرچ، 1988). بدین ترتیب که حرارت پلت درژلاتینه شدن مواد نشاسته ای ( کربوهیدراتهای غیرالیافی) تاثیرگذاشته و به هضم بیشتر آن دردستگاه گوارش طیور یا شکمبه گاو کمک می کند.
- البته شيهيوز و همكاران (2005) بيان نمودند بخار دادن حين پلت كردن تنها 10 تا 20 درصد از نشاسته را ژلاتينه مي نمايد كه تاثير آن بر قابليت هضم و يا كيفيت فيزيكي خوراك بسيار كم است.
- جان و همکاران(1957) در تحقیقی گزارش نمودند که با مصرف جیر ه های پلت وزن بدن افزایش می یابد و تقریباً نیمی از افزایش وزن به دست آمده به دلیل افزایش غلظت جیره های پلت شده می باشد.
- از طرف دیگر عامل مهم دیگری که در افزایش وزن طیور با مصرف جیره های پلت شده مؤثر می باشد ،تغییرات شیمیایی است که در نتیجۀ حرارت دادن و فشار در طی فرآیند پلت سازی ایجاد می شود.
- به طور یقین حرارت و فشاربخاری که مواد اولیه آماده شده درروند تولید پلت ازآن برخوردار می گردند بسیاری ازعوامل ضد مغذی وباکتریها (سالمونلا وایکولای )را نابود میکند و عوامل بازدارنده رشد که در مواداولیه ای چون سویا ، گندم ،جو ،تخم پنبه و ….. می باشد،
- در دمای فرآوری 90-60درجه سانتی گراد و تحت فشار دیگر قادر به فعالیت نخواهند بود.این دمای بالا در ارتقاء قابلیت هضم مواد اولیه مصرفی نیز کمک بالقوه ای می کند. هوسار و رابل (1962) افزایش وزن حاصل از مصرف جیره پلت نسبت به جیره آردی را به دلیل افزایش ازت و انرژی متابولیسمی جیره های پلت ذکر نمودند.
- مورگان و همکاران (1968) در مطالعه ای گزارش نمودند که حرارت دادن در حین پلت نمودن خوراک سبب شکسته شدن باند های دی سولفیدی در پروتئین شده و نتیجه اش دناتوره شدن و افزایش تأثیر آنزیم های هضمی می باشد .
- همچنین ران و نماد (1996) بیان نمودند که دلیل افزایش وزن حاصل از مصرف جیره های پلت نسبت به جیره های آردی ژلاتینه شدن نشاسته، افزایش قابلیت هضم غذا و عدم فعالیت باکتری ها در خوراک می باشد.
این حبه های آماده که در قطرهای مشخص و طولهای منظم ساخته می شوند درمقایسه با خوراکهای آردی خوشخوراک تربوده و درصد بالائی از خوراکهای گاوشیری ،پرواری و طیور را به خود اختصاص داده اند.
بررسی اثر تغذیه جیرۀ پلت
هام و همکاران (1960) در آزمایشی نتیجه گرفتند که وقتی پرندگان غذای پلت شده مصرف می کنند رشد آنها به دلیل مصرف بیشتر غذا افزایش می یابد.
مانت و همکاران(1995) در بررسی اثر تغذیه جیرۀ پلت، آردی و تغذیه آزاد در جوجه های گوشتی دریافتند که مقدار مصرف خوراک از 21 تا 42 روزگی برای جیرۀ پلت شده بیشتر از دو نوع دیگر می باشد.
جری و همکاران (1989) در پژوهشی بیان نمودند که عوامل مؤثر در افزایش مصرف خوراک در جوجه های تغذیه شده با جیره پلت به خوبی شناخته نشده است ولی شاید به سبب آن باشد که جوجه ها جیره های پلت شده را به دلیل اندازه ذرات درشت تر نسبت به جیره های آردی ترجیح می دهند.
جانسون و همکاران (1962) در مطالعه ای نشان دادند پرندگانی که جیره آردی مصرف می کنند نسبت به پرندگانی که جیره پلت شده مصرف می کنند زمان بیشتری را صرف غذا خوردن می کنند.
همچنین پیشنهاد نمودند که راندمان تبدیل غذا در جوجه های تغذیه شده با جیره پلت بهتر از جوجه های تغذیه شده با جیره آردی می باشد، زیرا جوجه ها در زمان تغذیه جیره پلت انرژی کمتری صرف می کنند.
لزوم پلت کردن
- بدلیل صرف زمان کمتر، به ذخیره انرژی حیوان کمک کرده و احتیاجات انرژی را کاهش می دهد.
- موضوع دیگراین واقعیت است که دام بزرگ در محلهای توزیع خوراک(آخور) اقدام به جداسازی قسمتهای مختلف کنسانتره می کند و عملا در پایان تغذیه گاوشیری درآخور با مخلوطی ناهمگن از علوفه وخوراک آردی مواجه می شویم که سلیقه ای، دام اقدام به انتخاب نموده است.
- درصورت مصرف پلت ،دام به تغذیه مخلوطی همگن وفرموله شده که تمام نیازهای غذائی خود را برآورده خواهدکرد مجبورخواهد شد.
مزايای پلت كردن
- كاهش ماهيت گرد و غبار آلودگي خوراك و افزايش خوش خوراكي آن
- كاهش اتلاف ذرات ريز توسط باد در زمان حمل و نقل.
- كاهش مصرف انتخابي خوراك.
- كاهش فضاي مورد نياز (بويژه در مورد علوفه) براي ذخيره سازي
- سهولت تغذيه حيوانات توسط وسايل مكانيكي
- ژلاتينه شدن نسبي نشاسته در غلات و افزايش فعايت آنزيمي يا ميكروبي در دستگاه گوارش و در نتيجه افزايش قابليت هضم.
معايب پلت كردن
- افزايش هزينه
- جيره هاي حاوي چربي و الياف خام زياد، به سختي بصورت حبه در مي آيند.
- روش غلط پلت نمودن، ممكن است منجر به فاسد شدن خوراك شود.
منابع
1.Church, D. C. 1988. The Ruminant Animal: Digestive Physiology and Nutrition. Prentice-Hall, Inc. Englewood Cliffs, New Jersey.
2. Hamm, D; E. Jean; Y. Tollet and E. L. Stephenson. 1960. Broiler and poult rations. Effect of pelleting , water soacking the grain, enzyme addition and limited feeding . arkansas exp. sta. Bull. 613.
3. Hussar, N. and A. R. Robblee. 1962. Effects of pelleting on the utilization of feed by the growing chicken. Poultry Science. 41:1489-1493 .
4. Jensen, L. S ; Merrill, L. H ; Reddy, C. V. and McGinnis, J. 1962. Observations on eating patterns and rate of food passage of bird pelleted and unpelleted diets. Poultry Science. 41:1414-1419 .
5. Jerry, L. S ; and M. Ibtisam. 1989. Effects of pelleting diet containing sunflower meal on the
performance of broiler chickens, Animal Feed Science. Technol. 30:121-129.
6. John, B; A. R. Fry. Jensen and James McGinnis. 1957. Studies with chicks on improvement in nutritive value of feed ingredients by pelleting. Poultry Science. 36: 1284 – 1289 .
7. Morgan, E. T; J. R. J. D. Summers, and G. E. Jensen. 1968. Field pass as a magor dietary protein source for growing chick and laying hen with emphasis on high – temperature steam pelleting as a partical means of improving nutritional value. Can. J. Anim Science. 48:47-55.
8. Munt. R. H. C; J. G . Dingle and M. G. Sumpa. 1995. Growth, carcass composition and profitability of meat chicken given pellets, mash or free – choice diet. British Poultry Science. 36:277-284.
9. Rane, R. S; Nemade, Pp. 1996. Advantages of pellet feed and its qualitative importance. Poultry Advisor. 29: 2, 25 – 27
10. Svihus, B., A,K. Uhlen, O.M. Harstad. 2005. Effect of starch granual structure, associated components and processing on nutritive value of creal starch: a review. Anim. Feed sci. Tecnol. 122:303-320.
