عوامل تاثیرگذار بر کیفیت خوراک پلت

ویژگی های خوراک پلت با کیفیت یکی از سوالاتی است که خریداران خوراک دام، طیور و برخی از آبزیان پیش از انتخاب کارخانه تولیدکننده خوراک باید به دقت به آن توجه نمایند. چرا که عملکرد اقتصادی و سلامت گله پرورشی در هنگام تولید تا حد زیادی به خوراک مصرفی بستگی دارد. بنابراین تولیدکنندگان خوراک نیز همواره به دنبال ارتقا کیفیت تولید جهت رقابت در بازار گسترده خوراک دام، طیور و آبزیان هستند. در این مقاله قصد داریم به ویژگی های فیزیکی خوراک پلت با کیفیت و راهکارهای رسیدن به آن بپردازیم.

ویژگی های فیزیکی و ظاهری خوراک پلت با کیفیت و راهکارهای بهبود آن

تولید خوراک پلت شده در چند دهه اخیر تحولی عظیم در صنعت خوراک دام، طیور و آبزیان ایجاد کرده است. چرا که خوراک پلت از نظر کیفیت فیزیکی، ارزش تغذیه ای و بهداشتی و قابلیت به کار بردن ترکیبات جدید در تغذیه حیوانات پرورشی ارزش بیشتری را ایجاد می کند. ارتقا کیفیت خوراک پلت تولیدی و افزایش عملکرد آن نیز یکی از شاخه های نوین علوم تغذیه دام، طیور و آبزیان بوده که مانند سایر علوم پیشرفت های عملی بسیاری داشته است.

بهره گیری از این دستاوردهای علمی در صنعت تولید خوراک می تواند موجب ارتقا کیفیت تولید محصول نهایی گردد. بنابراین خریداران و تولیدکنندگان خوراک جهت پیشرو بودن در بازدهی تولید اطلاعات خود را در این رابطه به روز نمایند.

معنای پلت کردن چیست؟

خوراک جهت پلت شدن، پس از مخلوط شدن تمامی یا بخشی از ترکیبات خوراک پلت شامل دانه های استوانه ای شکل خوراک است که اندازه و ترکیبات آن بسته به گونه و سن حیوان مصرف کننده متفاوت است. پلت کردن موجب ارتقا قابلیت هضم و جذب مواد مغذی می شود

. بنابراین استفاده از خوراک پلت موجب ارتقا ضریب تبدیل و بهبود سایر شاخصه های تولید می گردد. در ادامه به شاخصه اصلی خوراک پلت با کیفیت از نظر فیزیکی و ظاهری و راهکارهای رسیدن به آن خواهیم پرداخت.

شکل فیزیکی و ظاهری مناسب خوراک پلت چگونه است؟

شکل فیزیکی و ظاهری مناسب خوراک پلت نخستین شاخه مهم در بازارپسندی محصول است. چرا که خریداران در ابتدا خوراک را از روی مشخصات ظاهری آن ارزیابی می کنند. یک خوراک پلت با کیفیت از نظر ظاهری دارای دانه بندی مناسب، رنگ روشن و بوی مطبوع است. یکی از مزایای پلت کردن خوراک سهولت مصرف آن در مزرعه پرورشی و مصرف آن توسط دام یا طیور هدف می باشد.

استفاده از خوراک پلت باعث کاهش انرژی مورد استفاده برای مصرف خوراک، کاهش گرد و غبار و خاکه در دانخوری و یکدستی بیشتر گله می شود. بنابراین در نخستین برخورد می توان هرچقدر شکل فیزیکی خوراک مناسب تر باشد، آن خوراک با کیفیت تر است. اگرچه نوع ترکیبات و افزونی های خوراک در عملکرد نهایی آن تاثیر بالاتری دارند.

اندازه ذرات مناسب خوراک پلت

دانه بندی خوراک باید یک دست و یک شکل و با ظاهر مناسب باشد. خوراک پلت باید در اندازه های مناسب با سن حیوان یا پرنده، اندازه متفاوتی داشته باشد. پلت مورد استفاده در سنین اولیه معمولا اندازه ریزتری دارد که به آن قطر دای می گویند و به میلی متر بیان می شود. به عنوان مثال استارتر های مخصوص جوجه ها که در سنین اولیه استفاده می شوند معمولا اندازه ذراتی بین 1.5 تا 2 میلی متر دارند. اما این اندازه در سنین بعدی تا 4 میلی متر افزایش خواهد یافت.

امروزه متخصصان تغذیه بر این باورند که هرچقدر اندازه خوراک پلت ریزتر باشد، عملکرد جوجه های گوشتی بهتر خواهد بود. اما هرچقدر خوراک پلت ریزتر می شود، تولید آن برای کارخانجات سخت تر خواهد شد. چرا که استهلاک و مقاومت در برابر پلت شدن افزایش خواهد یافت. انتخاب ترکیبات خوراک با کیفیت و پلت بایندر مناسب در کاهش استهلاک و استحکام خوراک نقش دارد.

استحکام خوراک پلت

مهمترین ویژگی فیزیکی خوراک پلت استحکام یا قوام آن است که با شاخصه های مختلفی بیان می شود. این ویژگی، مهمترین شاخص مورد اندازه گیری کیفیت اولیه خوراک است. استحکام مناسب خوراک باعث می شود پلت پس از تولید، در طول بسته بندی، بارگیری، تخلیه و ارائه به حیوان کمتر شکسته شود و حداقل دانه های ریز و خاکه را داشته باشد.

استحکام خوراک پلت با شاخصه PDI که مخفف (Pellet Durability Index) می باشد بیان می شود. اندازه گیری PDI با استفاده از دستگاه های مخصوص انجام می شود که نسبت پلت به جا مانده از کل پلت پس از قرار گرفتن در دستگاه هولمر می باشد.

سختی خوراک پلت

سختی (Hardness) خوراک با استحکام خوراک پلت متفاوت است. سختی عبارت است از میزان وزنی که خوراک پلت قادر است بدون شکستگی در دستگاه مخصوص اندازه گیری سختی تحمل کند. این شاخصه بیانگر مانداگاری خوراک در شرایط نگهداری و جا به جایی آن است. باید توجه داشت که سختی و قوام خوراک همیشه با هم مرتبط نیستند.

میزان خاکه مناسب خوراک پلت

درصد خاکه راحت ترین شاخصه مورد ارزیابی خوراک پلت است که به راحتی به وسیله الک کردن قابل ارزیابی است. میزان خاکه همواره با سختی و قوام پلت رابطه مثبت دارد. پایین بودن میزان خاکه نشان دهنده با کیفیت بودن یک خوراک پلت است.

راهکارهای بهبود کیفیت فیزیکی خوراک پلت

در اینجا قصد داریم به راهکارهای بهبود شاخصه های کیفی که پیش از این گفته شد برای تولیدکنندگان خوراک بپردازیم. اجرای این راهکارها موجب می شود خوراک از نظر شکل ظاهری بازارپسندی بهتری داشته باشد.

دما و رطوبت مناسب در کاندیشنر

عمل آوری حرارتی و رطوبتی خوراک پلت، مهمترین بخش فرایند تولید خوراک است. خوراک باید در بخش کاندیشنر رطوبت و دمای مناسب را دریافت کند. در کاندیشنر، ذرات نشاسته موجود در خوراک در مواجهه با رطوبت و حرارت حالت کریستالی خود را از دست داده و با ژلاتینه شدن علاوه بر افزایش قابلیت هضم، کیفیت پلت پذیری خوراک نیز افزایش می یابد.

چرا که ژلاتینه شدن باعث روان شدن، نرم شدن و پخت بهتر خوراک می شود. معمولا دمای مناسب برای دستیابی به شکل فیزیکی مناسب در کاندیشنر بین 80 تا 85 درجه سانتیگراد و رطوبت بین 15 تا 17 درصد توصیه می شود. هرچقدر رطوبت بالاتر باشد، خوراک در هنگام پلت شدن عملکرد بهتری خواهد داشت و در نتیجه شاخصه های فیزیکی آن بهبود خواهد یافت.

استفاده از پلت بایندر مناسب

یکی از راهکارهای بهبود PDI استفاده از پلت بایندری است که در شرایط فیزیکی متفاوت، عملکرد چسبانندگی خود را حفظ نماید. یکی از ویژگی های محصول مگاباند  ، حفظ PDI در شرایط مختلف می باشد. چرا که این پلت بایندر دارای عملکرد چندگانه به سبب دارا بودن ترکیب خاص و فراوری حرارتی می باشد.

تجهیزات تولید خوراک

نگهداری و عملکرد مناسب تجهیزات خط تولید در تولید خوراک با کیفیت نقش بالایی دارند. اگر دیگ بخار کارخانه خوراک به درستی عمل نکند، رطوبت و حرارت کافی جهت عمل آوری مناسب به خوراک نخواهد رسید. همچنین قدرت دستگاه پرس پلت و سلامت دای و رولر موجب پلت شدن بهتر خوراک خواهد شد.

اثر ترکیبات جیره بر کیفیت فیزیکی خوراک

بخش غلات یا دانه های منبع انرژی، مهمترین نقش را در کلیت پلت پذیری خوراک ایفا می کنند. چرا که بخش اعظم آن ها دارای نشاسته است. همانطور که در جدل 1 عنوان شده است نشاسته های مختلف، عملکرد ژلاتینه شدن مختلفی را در کاندیشنر نشان می دهند. همچنین استفاده از روغن ها موجب کاهش کیفیت پلت می شود. معمولا حداکثر میزان استفاده از روغن یا چربی ها در جیره 1 درصد عنوان می شود. بنابراین استفاده از منابع غلات با کیفیت که انرژی مورد نیاز جیره را تامین می کنند و نیاز به روغن را کاهش می دهند از این جنبه نیز موجب بهبود کیفیت پلت می شود.