بستر مرغداری (1)

دستیابی به عملکرد مطلوب در پرورش طیور گوشتی نیازمند مدیریت همه جانبه عوامل مرتبط با پرورش
است. از جمله عوامل بسیار مهم در پرورش مرغ گوشتی بستر است. بستر به عنوان محیط اصلی زیست
جوجه گوشتی بایستی شرایط مطلوب زندگی را فراهم کند.

از ویژگیهای یک بستر ایده آل می توان به قابلیت بالای جذب رطوبت، سبک بودن، خشک بودن، ارزانی،
نرم بودن، عایق بودن، قابل دسترس و قابل فروش بودن اشاره کرد .همچنین یک بستر مناسب باید فاقد
هرگونه جسم خارجی، انگل و گرد و غبار باشد. عملکرد یک بستر مناسب را به طور خالصه می توان چنین
بیان کرد:

-1 رطوبت ناشی از نشت آبخوریها را جذب کرده و به دلیل افزایش سطح تماس با هوا موجب تبخیر سریع و
در نتیجه خشک شدن آن شود .
-2 بخش آبکی مدفوع را جذب کرده و باعث به حداقل رسیدن تماس جوجه ها با کود شود .
-3 بعنوان عایق عمل کرده و از هدر رفتن گرما از طریق کف سالن جلوگیری کند .
-4 نقش ضربه گیر نرم و محافظ و عایق حرارتی بین کف سخت و سرد و جوجه ها را دارد .

در روزهای اول جوجه ها به بستر نوک زده و آن را می خورند که این باعث عوارض گوارشی نظیر انسداد
(Impaction )و حتی مرگ آنها خواهد شد. همچنین در بعضی از تراشه ها که از چوب کهنه تهیه می
شوند اجسام خارجی مانند میخ باقی می ماند که بلع آنها توسط جوجه ها باعث سوراخ شدن سنگدان و
پریتونیت میگردد .

وجود چنین اشیاء نوک تیز و تکه های درشت بستر نیز موجب زخم و خراشیدگی پای جوجه ها می گردد
که بدون شک در روند وزن گیری و رشد جوجه ها تاثیر منفی خواهد داشت.

برای رفع این مشکل در روزهای اول می توان روی بستر را با کاغذهای مخصوص رول که از آنها می توان جهت تغذیه جوجه ها استفاده کرد، پوشاند. حسن دیگر استفاده از این پوششها گرم نگه داشتن جوجه ها است و جوجه ها در چنین شرایطی احساس راحتی و آرامش بیشتری خواهند کرد.

این پوشش 3-5 روز باقی می ماند و وقتی جوجه ها به خوبی به غذا خوردن عادت کردند می توان آنها را جمع کرد. البته کاغذهای مخصوص که جهت تغذیه نیز کاربرد دارند نیازی به جمع آوری نداشته و خود به خود از بین می روند و یا با بستر مخلوط می گردند .

ارتفاع بستر :

ضخامت ایده آل برای سالنهای پرورشی گوشتی در فصول گرم 3-5 سانتیمتر و در فصول سرد 5-8
سانتیمتر است. در گله های پرورشی مرغ مادر، که کیفیت بیشتر مورد توجه قرار می گیرد ارتفاع بستر تا
12 سانتیمتر نیز می رسد .

رطوبت بستر:

رطوبت ایده آل بستر 22-25 درصد است. برای تعیین میزان رطوبت بستر در صورتیکه به دستگاه های
مخصوص دسترسی نداشته باشیم، می توان یک مشت بستر را برداشته و در دست فشار دهیم اگر بستر
رطوبت مناسبی داشته باشد وقتی مشت خود را باز می کنیم نباید به صورت گلوله به هم چسبیده باقی
بماند و شکافهائی بین آن ایجاد می شود.

همچنین رطوبت بالای بستر را از چسبیدن بستر به کف کفش در زمان حرکت در سالن در یک مسافت
کوتاه، و رطوبت کم بستر را از صدای خش خش ضمن حرکت در سالن، می توان تخمین زد.
مدیریت صحیح شرایط محیطی آشیانه امری ضروری جهت دسترسی به حداکثر تولید در طیور گوشتی
است .

نگهداری بستر طیور در وضعیت مطلوب یک شاخص بسیار مهم در مدیریت گله محسوب می شود
.در اثر افزایش رطوبت محتویات بستر بصورت  ( Cakeing ) یا قالب رطوبت گرفته درآمده
وپرندگان به ناچاردرسطحی مرطوب،لغزنده وچسبناک پرورش می یابند .

این شرایط نامناسب موجب افزایش فعالیت باکتریها وحشرات ،تولید گاز های نامطبوع ازجمله آمونیاک ، کثیف شدن پرها ، جراحات پا وتاول سینه و بطورکلی ایجاد وضعیتی غیر بهداشتی درآشیانه می شود.

بستر مناسب دارای رطوبتی کمتر از35 درصد است.عوامل متعددی موجب مرطوب شدن بسترمی شوند که با انجام برخی از روشهای مدیریتی می توان از این مشکل پیشگیری نمود .

-1عوامل تغذیه ای:

مدفوع آبکی یا اسهال براثرعوامل تغذیه ای یا عفونی ایجاد می شود. وجود فراوان مواد معدنی از جمله
پتاسیم ،سدیم ، منیزیم ، سولفات وکلراید در جیره موجب مصرف آب بیش ازحد معمول ،وآبکی شدن
مدفوع می گردد. در صورت وجود چنین حالتی میزان نمک جیره باید سریعاً اندازه گیری شود زیرا امکان
بروز اشتباه در هنگام ساخت خوراک بسیار محتمل است .

آب مصرفی آشیانه باید بطور مرتب جهت تعیین غلظت مواد معدنی بویژه سولفات و منیزیم آزمایش شود. ملاس چغندر قند حاوی سطوح بالایی پتاسیم است و نیز سنگ آهک ممکن است حاوی منیزیم بیش از حد باشد . اضافه نمودن چربی هایی با کیفیت

نامناسب و فاسد ، پروتئین بالای جیره ویا وجود پروتئین با کیفیت نامطلوب در جیره موجب آبکی شدن
مدفوع می شود . همچنین استفاده از اقلامی همچون گندم ، جو و چاودار نیز منجر به افزایش آب مدفوع
می شود . درموارد اخیر اضافه نمودن آنزیمهای غذایی به منظور افزایش قابلیت هضم وممانعت از مرطوب
شدن بستر بسیار مفید است.

2 -خوراک کپک زده :

مصرف مواد غذایی کپک زده موجب مسمومیت با سموم قارچی شده و ممکن است میزان زیادی آب از
طریق دستگاه گوارش دفع گردد.سموم قارچی موجب تحریک دستگاه گوارش ،آسیب کلیوی ،مصرف زیاد
آب و در نتیجه آبکی شدن مدفوع می شوند.

اکراتوکسین ،اووسپورئین(Oosporein )سیترینین سموم قارچی هستند که موجب این آثار می شوند . جهت پیشگیری از مسمومیت قارچی انتخاب مواد غذایی با کیفیت مناسب ، رعایت بهداشت و ضدعفونی دستگاهها وتجهیزات ساخت دان الزامی است.

-3بیماری:

بیماریهای متعددی موجب آبکی شدن مدفوع می شوند .بویژه این اثر ممکن است هنگامی بروز نماید که
عامل بیماری مستقیماً مجرای گوارشی را هدف قرارداده و موجب اسهال گردد.دربرخی از بیماریها ، پرندگان
ازغذا خوردن امتناع نموده اما همچنان به مصرف آب ادامه می دهندکه این امر منتج به افزایش آب در
مدفوع می شود . کوکسیدیوز به سبب تخریب مستقیم دیواره روده موجب اسهال می شود.

همچنین بسیاری از عفونتهای باکتریایی وویروسی نیز موجب آسیب روده ،سوءجذب، اسهال و در نتیجه مدفوع آبکی می شوند.جهت پیشگیری ازاین عوامل برقراری موازین حفاظت زیستی، رعایت بهداشت ، واکسیناسیون و استفاده ازداروهای پیشگیری ضروری است .

-4شرایطمحیطی:

تغییرات دما و رطوبت به شدت در مصرف آب و کیفیت بستر مؤثر هستند . برای مثال دمای باال در آشیانه
طیور گوشتی موجب افزایش مصرف آب و مرطوب شدن بستر می شود . در مواقعی که افزایش دما همراه با
رطوبت بالا نیز باشد مشکل مرطوب شدن بستر حادتر شده و نگهداری آن در شرایط مطلوب بسیار دشوار میگردد .

تراوش آب در اثر نقص آبخوریها و یا افزایش فشار آب در لوله ها و نیز نشت آب به دلیل عدم عایق بندی
سقفها و عدم کارایی سیستم تهویه نیز موجب افزایش رطوبت بستر می گردد. جهت پیشگیری از این وضعیت می باید نظارتی دقیق بر دستگاههای حرارتی ، سیستم تهویه ، شبکه آبرسانی و پوشش سقفها
وجود داشته و در فواصل منظم تعمیرات اساسی و تعویض قطعات صورت پذیرد .

از عوامل مهم محیطی میزان تهویه و خروج هوا و رطوبت مازاد از سالن است.

به خصوص در مناطق مرطوب مانند استانهای شمالی و در بقیه مناطق کشور در فصل بارندگی اهمیت تهویه دو چندان میشود. با تهویه کافی میتوان رطوبت مازاد را خارج نمود، به خشک شدن بستر کمک نمود. همچنین دما و رطوبت نسبی هوا اهمیت فوق العادهای دارد و به طور کلی با افزایش رطوبت نسبی هوا قدرت جذب رطوبت آن کاهش مییابد
به نحوی که در رطوبت نسبی بالاتر از %20 اثر تهویه در خشک کردن بستر به شدت کم میشود.

نکته حائز اهمیت دیگر دمای محیط است با افزایش دما قدرت جذب آب افزایش مییابد و با کاهش دمای هوا قدرت جذب رطوبت آن کاسته میگردد.

-5نوع موادبستر:

موادی که جهت بستر طیور مورد استفاده قرار می گیرد باید عاری از هرگونه مواد خارجی و سمی بوده و
براحتی قابلیت جذب آب وسپس آزاد نمودن آب دراتمسفر را داشته باشد. این مواد باید به سادگی قابل تهیه
بوده و از نظر اقتصادی مقرون بصرفه باشد .در حال حاضر تراشه چوب بهترین ماده مورد مصرف برای
بسترطیور است .

تأثیر تراکم بر وضعیت بستر:

تراکم پرورش مرغ گوشتی مستقیماً بر ویژگیهای بستر مؤثر است. طی آزمایشهای انجام شده افزایش تراکم
در واحد سطح منجر به افزایش تعداد کل باکتریها- تعداد باکتریهای کلی فرم و سالمونالا در بستر میگردد

• تأثیر تراکم برروی رطوبت و شمارش باکتریابی بستر و آمونیاک هوا در سن 42روزگی