مایکوتوکسین‌ها و تأثیر آنها بر تولید

به طور مشخص خوراک دام حاوی مایکوتوکسین‌ها، تأثیر منفی بر تولید خواهد داشت. در حضور رطوبت، احتمال حضور مایکوتوکسین‌ها در محصولات و غلات بسیار بالا است. اکثر سیستم‌های حیوانی در صورت دریافت دوز بالای یک مایکوتوکسین منفرد یا ترکیبی از چند مایکوتوکسین تحت تأثیر قرار می‌گیرند.

 قرار گرفتن در معرض مایکوتوکسین می‌تواند باعث آسیب مستقیم به دستگاه گوارش شود.

اختلالات روده‌ای، صرف‌نظر از منشا آن، معمولاً به کاهش عملکرد رشد و کاهش کارایی خوراک مرتبط است. مایکوتوکسین‌های تری‌کوتسین می‌توانند باعث نکروز در مخاط دهان، مری و بخش‌های معده شوند. مایکوتوکسین‌های فومونیسین به دلیل جذب ضعیف، مدت زمان بیشتری با بافت‌های روده در تماس هستند و این تماس طولانی باعث آسیب سلولی مستقیم و التهاب روده و اسهال می‌شود.

علاوه بر آسیب مستقیم به دستگاه گوارش، مایکوتوکسین‌های اوکراتوکسین و آفلاتوکسین آسیب شدیدی به کبد وارد می‌کنند که نقش اساسی در هضم و جابه‌جایی مواد مغذی پس از جذب در روده دارد.

 قرار گرفتن در معرض مایکوتوکسین‌ها توانایی دستگاه گوارش برای هضم و جذب مواد مغذی را کاهش می‌دهد.

در طیور، دستگاه گوارش نسبتاً کوتاه است و پرزهای روده‌ای ساختار اصلی برای افزایش سطح جذب مواد مغذی هستند. دئوکسی‌نیوالنول (DON) و مایکوتوکسین‌های فوزاریوم می‌توانند پرزهای روده‌ای را در جوجه‌های گوشتی و بوقلمون کوتاه کنند. ترشحات روده و فعالیت آنزیم‌های مسئول هضم مواد مغذی نیز توسط برخی سموم تحت تأثیر قرار گرفته و به کاهش توانایی هضمی کمک می‌کنند. در خوک، اثرات منفی تغذیه با مایکوتوکسین‌ها می‌تواند سریع ظاهر شود؛ به طوری که پس از ۱۶ روز تغذیه با خوراک آلوده، تأثیرات منفی بر سلامت روده و عملکرد رشد دیده شده و این اثرات می‌تواند تا ۶ هفته پس از حذف خوراک آلوده از رژیم غذایی ادامه داشته باشد و باعث کاهش میانگین افزایش وزن روزانه خوک‌ها شود.

 وجود مایکوتوکسین‌ها ممکن است دام و طیور را در برابر برخی پاتوژن‌های باکتریایی مانند E.coli و Salmonella حساس‌تر کند.

این موضوع ممکن است به دلیل اثر سرکوب‌کننده سیستم ایمنی در مایکوتوکسین‌ها باشد. به طور کلی، دوزهای بالای مایکوتوکسین‌هایی مانند اوکراتوکسین و تری‌کوتسین باعث کاهش لنفوسیت‌ها در اندام‌های ایمنی شده و منجر به کاهش عملکرد سیستم ایمنی می‌شوند.

حتی اگر غلظت مایکوتوکسین‌ها کمتر از حد آستانه مجاز باشد، وجود ترکیبی از مایکوتوکسین‌های مختلف می‌تواند اثرات منفی بیشتری ایجاد کند. این وضعیت باعث التهاب در اندام‌های مختلف و حساس‌تر شدن بافت‌ها به آلودگی‌های باکتریایی و ویروسی می‌شود. به طور کلی، پس از مصرف خوراک آلوده، حیوانات تک‌معده‌ای در معرض خطر بالاتر ابتلا به بیماری و عفونت خواهند بود.

تولید مثل، به شدت تحت تأثیر قرار گرفتن در معرض مایکوتوکسین‌ها قرار می‌گیرد.

جیره های غذایی آلوده به زیرالنون (ZEA)،، به ویژه برای تولید مثل مضر است. زیرا ZEA به گیرنده‌های استروژن متصل می‌شود. این اتصال باعث افزایش ترشح پرولاکتین، کاهش هورمون پروژسترون، تغییر شکل رحم و در نهایت سرکوب تخمک‌گذاری و بروز علائم فحلی می‌شود. به دلیل این تعامل با گیرنده‌های استروژن، ممکن است سقط‌ های زودهنگام نیز رخ دهد.

تأثیر مایکوتوکسین‌ها بر سقط جنین ممکن است در گله‌های مختلف متفاوت باشد. تجمع چندین مایکوتوکسین، از جمله DON، می‌تواند بر تولید مثل تأثیر بگذارد. قرار گرفتن در معرض ZEA باعث کاهش تستوسترون سرم و کیفیت اسپرم می‌شود. همچنین، مایکوتوکسین‌ها ممکن است بر رشد جنین تأثیرگذار باشند. کاهش وزن جفت و جنین با محدودیت رشد داخل رحمی، کاهش وزن هنگام تولد و کاهش عملکرد رشد در طول زندگی  مرتبط است. در طیور، تأثیرات تولید مثلی ناشی از مایکوتوکسین کمتر گزارش شده است.

چه اقداماتی می‌توانید برای کاهش اثر مایکوتوکسین در خوراک انجام داد؟

قارچ‌های تولیدکننده مایکوتوکسین به طور معمول در مزرعه حضور دارند و محصولات کشاورزی از مراحل اولیه در معرض آنها هستند، بنابراین مایکوتوکسین‌ها معمولاً در تمام محصولات وجود دارند و مقدار آنها تعیین‌کننده میزان اثرگذاری آنها بر سلامت دام است. رطوبت و دمای بالا ، تولید مایکوتوکسین‌ها را افزایش می‌دهد؛ به همین دلیل، فصول مرطوب باعث افزایش مایکوتوکسین در محصولات می‌شوند.

مگاتوکس

شرکت ما محصول مگاتوکس (MegaTox) را به‌عنوان نسل جدید توکسین بایندرها تولید کرده است. این محصول با ساختار چندلایه و قدرت جذب بالا، مقدار قابل توجهی از مایکوتوکسین موجود در خوراک را مهار می‌کند و یک راهکار علمی و عملی برای دامداری‌ها و کارخانه‌های خوراک دام است.

برای اطلاعات کامل‌تر می‌توانید صفحه معرفی مگاتوکس را مطالعه کنید.

نگهداری غلات می‌تواند باعث رشد کپک و تولید مایکوتوکسین شود. غلاتی که در معرض شرایط محیطی یا در سیلوها و مخازن کثیف نگهداری می‌شوند، زمینه رشد کپک و مایکوتوکسین را فراهم می‌کنند. دیواره‌های فلزی سیلوها در گرم‌ترین ساعات روز گرما را منتقل کرده و هنگام خنک شدن، باعث ایجاد رطوبت داخل سیلو می‌شود و محیط مناسبی برای رشد کپک فراهم می‌کند. استفاده از سیلوهای تمیز تنها بخشی از مدیریت مایکوتوکسین است.

مدیریت مایکوتوکسین باید از مرحله برداشت شروع شود و غلات آلوده شده حذف شوند.

در صورت خرید خوراک یا غلات آلوده، می‌توان آن‌ها را با غلات سالم و باکیفیت رقیق کرد. هرچند این روش نیازمند نمونه‌گیری و تحلیل مکرر مایکوتوکسین‌ها در هر دسته خوراک است. به‌عنوان نکته اضافه، قبل از رقیق‌سازی، می‌توان اسیدهای آلی روی مواد آلوده اسپری کرد تا آلودگی قارچی از بین برود.

در صورت ادامه مشکل پس از رقیق‌سازی، استفاده از بایندرهای مایکوتوکسین یک گزینه دیگر است. بایندرها به‌ویژه برای آفلاتوکسین‌ها مؤثر هستند. با این حال، برخی بایندرها که با فناوری‌های دیگری تولید می‌شوند، گران‌تر بوده و تست کافی در حیوانات ندارند. بسیاری از تست‌ها فقط به‌صورت آزمایشگاهی و در شرایط غیرواقعی انجام شده‌اند. در واقع بایندرها تنها زمانی که خوراک توسط حیوان خورده شده و در محیط آبی قرار گیرد، شروع به فعالیت می‌کنند و در خوراک خشک قادر به اتصال سموم نیستند، بنابراین تأثیر فوری ندارند و نیاز به چند دقیقه زمان پس از مصرف دارند.

منابع:

Cheng, Y., C. Weng, B. Chen, M. Chang. 2006. Toxicity of different Fusarium mycotoxins on growth performance, immune responses and efficacy of a mycotoxin degrading enzyme in pigs. Anim.Res. 55:579-590. Doi: 10.1051/animres:2006032.

Cortinovis, C., F. Pizzo, L. J. Spicer, and F. Caloni. 2013. Fusarium mycotoxins: Effects on reproductive function in domestic animals-A review. Theriogenology. 80:557–564. doi:10.1016/j.theriogenology.2013.06.018.

McEvoy, T. G., J. J. Robinson, C. J. Ashworth, J. A. Rooke, and K. D. Sinclair. 2001. Feed and forage toxicants affecting embryo survival and fetal development. Theriogenology. 55:113–129. doi:10.1016/S0093-691X(00)00450-7.

Zhang, Y., R. Gao, M. Liu, B. Shi, A. Shan, and B. Cheng. 2015. Use of modified halloysite nanotubes in the feed reduces the toxic effects of zearalenone on sow reproduction and piglet development. Theriogenology. 83:932–941. doi:10.1016/j.theriogenology.2014.11.027.

Zinedine, A., J. M. Soriano, J. C. Moltó, and J. Mañes. 2007. Review on the toxicity, occurrence, metabolism, detoxification, regulations and intake of zearalenone: An oestrogenic mycotoxin. Food Chem. Toxicol. 45:1–18. doi:10.1016/j.fct.2006.07.030.