اهمیت آغوز و مدیریت پرورش گوساله ها

گوساله‌ها از آغوز زودهنگام در تمام طول عمر سود می‌برند!

گوساله‌های تازه متولد شده در زمان تولد دارای غلظت بسیار کمی از ایمونوگلوبولین‌های سرم هستند و مشخص شده است که عدم دریافت این ایمونوگلوبولین‌ها از طریق آغوز منجر به افزایش بروز بیماری‌های عفونی می‌شود. سطح IgG1 سرم برابر با 10 میلی‌گرم بر میلی‌لیتر معمولاً برای محافظت این گوساله‌ها تحت شرایط مختلف کافی است .
بررسی‌های میدانی در دانشگاه پنسیلوانیا نشان داده‌اند که 20 تا 25 درصد گوساله‌های گوشتی و شیری قبل از فروش به‌عنوان گوساله‌های “باب” هیچ آغوزی دریافت نمی‌کنند.

گوساله‌های “باب”(Bob calves): در صنعت گاو شیری به گوساله‌های نر تازه متولدشده (معمولاً هلشتاین یا سایر نژادهای شیری) گفته می‌شود که خیلی زود پس از تولد (اغلب در چند روز یا هفته اول زندگی) از مادر جدا شده و به بازار فروخته می‌شوند.

کیفیت آغوز

عوامل متعددی بر کیفیت (میزان کل ایمونوگلوبولین) آغوز تأثیر می‌گذارند. این عوامل شامل تعداد دفعات دوشش پیش از تغذیه گوساله با آغوز، نژاد گاو مادر، حجم آغوز نخستین دوشش، شماره زایمان ، و میزان تولید چربی شیر گاو هستند.

• آغوزی که در دوشش دوم یا بعد از آن به‌دست می‌آید، دارای غلظت بسیار پایین‌تری از Ig نسبت به نخستین دوشش است .

• تغذیه گوساله یا ذخیره‌سازی آغوز باید با آغوز اولین دوشش پس از زایش انجام شود، ترجیحاً در 8 ساعت نخست .

• آغوز گاوهای هلشتاین معمولاً غلظت پایینی از Ig دارد . تنها 29٪ از دوشش‌های نخست گاوهای هلشتاین حاوی 100 گرم IgG در 2 لیتر بودند، درحالی‌که مصرف معمول در 24 ساعت اول 2.4 لیتر است .

• تولید بیشتر شیر در نخستین دوشش موجب کاهش نسبی غلظت Ig می‌شود. همچنین بین درصد چربی شیر و غلظت Ig همبستگی مثبت وجود دارد .

• غلظت Ig آغوز در گاوهای شکم سوم یا بیشتر بالاتر است. از این رو، در بسیاری از گاوداری‌ها ممکن است لازم باشد آغوز ذخیره‌شده از گاوهای مسن‌تر به گوساله‌های متولدشده از گاوهای جوان‌تر تغذیه شود.

اختلاط آغوز از چند گاو (Pooling) رایج است اما می‌تواند منجر به رقیق شدن و کاهش جذب Ig در گوساله شود. وضعیت بدن گاو در هنگام زایش تأثیری بر سطح کل Ig ندارد اما با حجم تولید شیر رابطه معکوس دارد.

تغذیه آغوز

• شواهد نشان می‌دهد که مکیدن طبیعی کارایی بالاتری در جذب Ig دارد. این حالت در گاوهای گوشتی به‌راحتی تحقق می‌یابد، اما در گاوهای شیری (به‌ویژه هلشتاین) اغلب ناکارآمد است.

• برای دستیابی به سطح مطلوب ایمنی، 100 گرم IgG1 در هر 45 کیلوگرم وزن بدن مورد نیاز است. در گاوهای هلشتاین تنها 29٪ از نخستین دوشش‌ها به این مقدار می‌رسند.

1. (تصویر بالا گویای این موضوع است که چگونه خوراندن شیر یا سر پستانک میتواند به انتقال مستقیم شیر به شیردان موثر باشد! به این صورت که فرایند تغذیه یا مکیدن شیر باعث انتقال سیگنال به شیار مری میگردد تا به طور منظم باز و بسته شود و باعث عبور آسان شیر از شکمبه و هزارلا تا رسیدن به شیردان گردد.)

1. روش‌های مصنوعی تغذیه شامل شیشه‌های سرپستانکی یا لوله‌های معده‌ای است. شیشه‌های سرپستانکی بازتاب طبیعی مکیدن را شبیه‌سازی کرده و انتقال مستقیم به شیردان را فراهم می‌کنند. حجم‌های پایین‌تر (کمتر از 1.5 لیتر) با لوله معده‌ای منجر به جذب کمتر Ig نسبت به بطری می‌شوند.

2. هرگونه تأخیر در تغذیه آغوز باعث کاهش ظرفیت جذب Ig می‌شود. توانایی جذب کاملاً در 24 تا 36 ساعت پس از تولد از بین می‌رود .

بنابراین توصیه می‌شود:

• تغذیه آغوز هرچه سریع‌تر بعد از تولد صورت گیرد.

• حجم زیاد (تا 4 لیتر برای یک گوساله با اندازه طبیعی) در اولین تغذیه ضروری است. مطالعات نشان داده‌اند که این حجم بالا حتی با لوله معده‌ای مضر نیست.

تأثیر بر تولید گوساله

• تحقیقات محدود نشان داده‌اند که بین سطح Ig سرم پس از تولد و نرخ رشد روزانه، مرگ‌ومیر و بهره‌وری در نخستین شیردهی رابطه مثبت وجود دارد

• گوساله‌های ماده با سطح Ig کمتر از 12–18 mg/ml در 24 تا 48 ساعت اول، دو برابر بیشتر در معرض مرگ‌ومیر بودند.

• مطالعات  نشان داد گوساله‌هایی که حتی آغوز کم‌کیفیت دریافت کردند، در 45 روز نخست تقریباً دو برابر بیشتر از گوساله‌های محروم از آغوز وزن گرفتند. نرخ مرگ‌ومیر در گوساله‌های بدون آغوز 10 تا 20 برابر بیشتر بود.

اخیراً مشخص شده آغوز علاوه بر Igها حاوی فاکتورهای رشد و هورمون‌هاست. مطالعات Penn State نشان داده‌اند که پرولاکتین موجود در آغوز پس از تغذیه سطح خون را بالا می‌برد. همچنین گزارش‌های اولیه حاکی از آن است که آغوز می‌تواند بر رشد جنسی گوساله‌ها اثرگذار باشد .

• دریافت ایمنی غیرفعال از طریق آغوز برای سلامت و رشد گوساله تا 6 ماهگی حیاتی است.

• کیفیت آغوز در نخستین دوشش متغیر است، اما گاوهای هلشتاین به دلیل حجم بالای شیر معمولاً آغوز رقیق با Ig کم تولید می‌کنند.

• تغذیه باید در نخستین ساعات پس از تولد و به میزان حدود 4 لیتر انجام شود.

• محرومیت از آغوز می‌تواند منجر به تلفات بالای 50٪، کاهش رشد، افزایش بروز اسهال و مرگ‌ومیر گردد.

• مطالعات میدانی نشان داده‌اند که 20 تا 25 درصد از گوساله‌های شیری–گوشتی عملاً آغوز کافی دریافت نمی‌کنند و این امر با افزایش بیماری و مرگ‌ومیر همراه است.

فراهمی شرایط نرمال رشد در فصول سرد

با کاهش دما در ماه‌های سرد، حفظ افزایش وزن روزانه پایدار برای گوساله‌های شیری جوان می‌تواند به یک چالش تبدیل شود. گوساله‌ها معمولاً در دمای 55 تا 75 درجه فارنهایت راحت‌تر زندگی می‌کنند. زمانی که دما پایین‌تر از این حد می‌آید، اثرات استرس سرمایی مانند کاهش رشد قابل مشاهده است. به‌عنوان یک دامدار، اقدام پیشگیرانه در مقابل شرایط زمستانی به جای واکنش دیرهنگام، در وقت و نیروی کار صرفه‌جویی می‌کند و به گوساله‌های شما کمک می‌کند که سالم بمانند.

ذخایر انرژی در گوساله‌های تازه‌متولد

گوساله‌های تازه به دنیا آمده ذخایر انرژی زیادی ندارند. تنها 2 تا 4 درصد از ترکیب بدن آن‌ها را چربی تشکیل می‌دهد. با کاهش دما، گوساله‌ها کالری اضافی کافی برای حفظ دمای بدن خود ندارند. بنابراین، نیازهای غذایی آن‌ها افزایش می‌یابد. گوساله‌ها نه تنها برای رشد بلکه برای حفظ دمای بدنشان به مواد مغذی بیشتری احتیاج دارند.

به همین دلیل، میزان کالری موجود در خوراک گوساله‌ها در زمستان بسیار حیاتی است. مقدار خوراک مهم است، اما ترکیب آن از اهمیت بیشتری برخوردار است.

چرا نیاز غذایی در زمستان بیشتر می‌شود؟

وقتی گوساله متولد می‌شود، در عمل یک نشخوارکننده کامل نیست . به همین دلیل در 2 تا 3 هفته نخست زندگی بیشتر مواد مغذی خود را از شیر دریافت می‌کند. در این مرحله، جامدات موجود در شیر یا شیر جایگزین توسط آنزیم‌های شیردان و روده کوچک تجزیه می‌شوند.

چون شکمبه هنوز فعال نیست، گوساله برای عبور شیر از شکمبه و رساندن آن به شیردان از یک واکنش طبیعی به نام شیار مری استفاده می‌کند. این سازوکار کمک می‌کند که گوساله به‌طور مؤثر پروتئین‌های شیر، لاکتوز و چربی‌ها را برای تولید انرژی تجزیه کند.
در این زمان، گوساله‌ها توانایی هضم نشاسته را ندارند. بنابراین، انرژی اندکی از خوراک آغازین (استارتر) دریافت می‌کنند. تغذیه با شیر یا جایگزین شیر برای رشد آن‌ها حیاتی است.

حجم شیر و مکمل‌ها

افزایش سطح تغذیه‌ای از طریق شیر در ماه‌های سرد برای رشد موفقیت‌آمیز و مقابله با استرس سرمایی ضروری است. افزایش حجم شیر یکی از روش‌های افزایش کالری دریافتی است که می‌تواند با افزایش تعداد وعده‌ها یا افزایش حجم هر وعده شیر صورت گیرد. این کار هم با شیر کامل و هم با شیر جایگزین امکان‌پذیر است.
توصیه شده است که گوساله‌ها معادل 15 تا 20 درصد وزن بدنشان شیر یا شیر جایگزین دریافت کنند (Welboren et al., 2020).

همچنین افزودن مکمل چربی به شیر جایگزین یک راه آسان برای افزایش کالری است. تغذیه شیر بیشتر همراه با چربی افزوده به حداکثر شدن رشد گوساله در زمستان کمک می‌کند. استفاده از شیر جایگزین با درصد چربی بالاتر نیز یک گزینه است تا نیاز به افزودنی‌های اضافی کاهش یابد. تغییر به این نوع شیر جایگزین باید طی چند وعده به‌تدریج انجام شود تا اثر منفی بر گوساله نگذارد.

تغذیه با شیر کامل

تغذیه با شیر کامل در هر فصلی مفید است، اما در زمستان باید بیشتر به کیفیت آن توجه شود:

• شیر کامل باید پاستوریزه شود تا باکتری‌های مضر از بین بروند، به‌ویژه زمانی که از شیر دورریز (Waste milk) استفاده می‌شود.

• شیر پاستوریزه باید مرتباً آزمایش شود. شمارش باکتری (Standard Plate Count) باید کمتر از 100,000 cfu/ml باشد. بالاتر از این مقدار گوساله‌ها را در معرض خطر عفونت قرار می‌دهد.

• ترکیب شیر کامل به‌طور طبیعی حدود 12.5 درصد مواد جامد دارد (Welboren et al., 2020)، اما این مقدار بسته به مرحله شیردهی، وضعیت سلامتی و تازه‌زا بودن گاو متغیر است.

برای ارزیابی کیفیت شیر می‌توان از رفراکتومتر BRIX استفاده کرد.

اگر کیفیت پایین باشد، افزودن متعادل‌کننده شیر (Milk balancer) راهکار خوبی است. این محصول باعث افزایش مواد جامد و همچنین افزایش پروتئین، چربی، ویتامین و مواد معدنی می‌شود. مطالعات نشان دادند استفاده از متعادل‌کننده شیر موجب افزایش میانگین رشد روزانه و وزن بدن می‌شود.
نکته مهم: افزایش بیش از حد مواد جامد (بیش از 15٪) باعث بروز مشکلات گوارشی، اسهال و کم‌آبی می‌شود .

مصرف آب

کلید دیگر موفقیت در رشد گوساله در زمستان، مصرف آب است. آب برای تمام فرآیندهای حیاتی بدن لازم است و بر میزان مصرف خوراک نیز اثر مستقیم دارد. Wickramasinghe et al. (2019) گزارش کردند گوساله‌هایی که دسترسی آزاد به آب آشامیدنی داشتند:

• 300 گرم شیر بیشتری نوشیدند

• افزایش وزن بالاتری داشتند،

• و بازده خوراک بهتری نشان دادند.

اگرچه گوساله‌های جوان بیشتر آب مورد نیاز خود را از شیر دریافت می‌کنند، عرضه آب آزاد انتخابی (Free-choice water) بسیار اهمیت دارد، به‌ویژه در زمستان که احتمال بروز اسهال زیاد است. دمای پایین توزیع آب را سخت می‌کند، بنابراین توصیه می‌شود مقدار کم آب، چند بار در روز ارائه شود یا آب گرم داده شود تا میل گوساله به نوشیدن افزایش یابد و دمای بدن حفظ شود.

جمع‌بندی

ماه‌های زمستان می‌توانند برای گوساله‌های شیری چالش‌برانگیز باشند. استرس سرمایی موجب کاهش رشد روزانه، کاهش وزن بدن و تضعیف سیستم ایمنی می‌شود.
اما با آمادگی مناسب، گوساله‌ها می‌توانند در زمستان هم رشد مطلوبی داشته باشند.

راهکارهای کلیدی:

• افزایش حجم شیر و استفاده از مکمل‌های چربی

• کنترل کیفیت شیر و استفاده از متعادل‌کننده‌ها در صورت نیاز

• ارائه آب آشامیدنی آزاد در طول روز

• تنظیم تدابیر تغذیه‌ای متناسب با سرما.

با اجرای این نکات، پرورش دهندگان می‌توانند اثرات استرس سرمایی را کاهش دهند و به گوساله‌ها کمک کنند در زمستان رشد کافی داشته باشند .